Thủy đi không được xác định chỉ vì nước đang chảy. Điểm cần đọc là hướng chuyển động chính có thoát ra ngoài mà không được một vùng nhận rõ gom lại hay không.

1. 01 · HƯỚNG CHÍNH

   Lần theo các mũi tên. Nếu phần chính của đường chuyển động cùng kéo ra ngoài, hình đang cho thấy một hướng thoát rõ.

2. 02 · MÉP QUAN SÁT

   Xem đường thấp kết thúc ở đâu. Khi dải thấp tiếp tục tới mép khung thay vì dừng trong vùng đang xét, dấu hiệu “đi” rõ hơn.

3. 03 · VÙNG NHẬN

   Tìm chỗ có thể gom lại. Nếu không có vùng thấp nở rộng đủ rõ để hội các đường chuyển động, hướng chính vẫn tiếp tục thoát đi.

Đường cong không đồng nghĩa với tụ; nước đang chảy cũng không đồng nghĩa với đi. Hãy đọc cả hướng chính và vùng nhận. Đây là mô tả hình thế, chưa phải kết luận tốt hay xấu.

Hãy nhìn rộng hơn mặt nước. Trong bài này, Thủy được nhận diện qua phần hình thế thấp, mở và có đường dẫn hoặc vùng đón nhận.

1. 01 · THẤP

   So với chung quanh. Thủy thường nằm về phần trũng hoặc phần hạ của cảnh; “thấp” không phải một cao độ cố định.

2. 02 · MỞ

   Ít bị chắn kín. Vùng Thủy mở hơn khối cao và đặc, để mắt có khoảng đi qua và nhận ra quan hệ giữa các phía.

3. 03 · CHẢY/TỤ

   Đọc đường dáng. Dải thấp kéo dài gợi lối chuyển động; vùng thấp mở rộng gợi chỗ có thể đón nhận.

Mặt nước là dấu hiệu trực tiếp, nhưng không phải toàn bộ câu chuyện. Cần đọc cả vùng thấp và khoảng mở chứa nó. Bài này mới nhận diện hình, chưa phân tích kết quả tốt hay xấu.

Hãy tạm bỏ qua cây cối, màu sắc và chi tiết bề mặt, rồi nhìn cả dãy Sơn như một bóng hình. Điều cần quan sát là đường bao đổi hướng từ từ hay bẻ hướng đột ngột.

1. 01 · ĐƯỜNG BAO

   Thu cảnh thành silhouette. Lần mắt dọc theo mép trên của dãy Sơn thay vì bị cuốn vào những chi tiết nhỏ.

2. 02 · SƠN ÊM

   Tròn và chuyển mềm. Đỉnh tương đối tròn; sườn đổi hướng từ từ, ít xuất hiện góc gãy đột ngột.

3. 03 · SƠN CỨNG

   Nhọn và đổi hướng gắt. Đường bao tạo góc rõ; mắt cảm nhận được từng chỗ bẻ hướng mạnh.

Êm/cứng không phải liền/đứt. Một dải Sơn vẫn có thể nối liền từ trái sang phải nhưng mang nét êm hoặc nét cứng. Đây là mô tả hình dáng, chưa tự động kết luận tốt hay xấu.

Sau khi đã nhận ra phần hình thế nào là Sơn, ta nhìn tiếp một đặc điểm của dáng: các phần cao còn nối thành một dải hay bị một khoảng hở rõ cắt mạch?

1. 01 · LẦN THEO

   Nhìn toàn dải. Dùng mắt lần theo đường dáng Sơn từ bên này sang bên kia, thay vì dừng ở từng đỉnh riêng lẻ.

2. 02 · LIỀN

   Mạch hình nối tiếp. Đường dáng có thể lên xuống, nhưng mắt vẫn đi xuyên suốt mà không gặp khoảng hở rõ.

3. 03 · ĐỨT

   Khoảng hở cắt mạch. Giữa hai phần cao xuất hiện một khoảng thấp hoặc khoảng mở rõ khiến đường lần theo bị ngắt.

Nhiều đỉnh chưa chắc là Sơn đứt. Nếu sườn và chân hình vẫn nối nhau, cả dãy vẫn có thể là Sơn liền. Liền hay đứt chỉ mô tả dáng, chưa tự động kết luận tốt hay xấu.

Nghe chữ Sơn, ta thường nghĩ ngay đến núi. Trong Loan Đầu, điều cần nhìn rộng hơn: Sơn là phần hình thế cao, chắc và tương đối vững quanh chỗ ở, có thể che đỡ, làm nền hoặc tạo cảm giác có chỗ để dựa.

1. 01 · CAO

   So với chung quanh. Phần hình ấy nổi lên rõ ràng trong bối cảnh của nơi đang quan sát.

2. 02 · VỮNG

   Tạo thành một khối. Một cột mảnh, biển quảng cáo hay vật tạm bợ có chiều cao nhưng chưa tạo được cảm giác vững.

3. 03 · TỰA

   Có quan hệ với chỗ ở. Khối cao ấy có thể che đỡ, làm nền hoặc tạo thế tựa thay vì chỉ đứng riêng lẻ.

Sơn không nhất thiết là núi. Ở vùng đồi, đó có thể là sườn đất cao; trong đô thị, một khối công trình cao, chắc và ổn định có thể đảm nhận vai trò tương tự.

Đứng quá gần, ta thấy rõ một chi tiết nhưng dễ mất bối cảnh. Vì vậy, đừng bắt đầu từ cánh cửa hoặc một góc nhỏ; hãy lùi ra rồi tiến vào theo ba nấc.

1. 01 · VÙNG

   Nhìn cấu trúc lớn. Đâu là phần cao, phần thấp; nơi nào dày, nơi nào mở; các đường vận động chính đi theo hướng nào?

2. 02 · KHU

   Nhìn quan hệ chung quanh. Chỗ ở nằm ở đâu trong cụm, các khối gần xa ra sao và kết nối ra ngoài bằng những tuyến nào?

3. 03 · NỀN

   Nhìn phần sát chỗ ở. Quan sát phía sau, phía trước, hai bên và lối tiếp cận ngay quanh nền.

Khung lớn giữ nghĩa cho khung nhỏ. Một chi tiết chỉ có ý nghĩa khi ta biết nó đang nằm trong Vùng nào, Khu nào và quan hệ ra sao với Nền.

Quanh một chỗ ở có nhiều khối, khoảng trống và đường nét. Muốn hiểu quan hệ của chúng, hãy hỏi: hình ấy đang làm gì?

1. TỰA

   Tạo chỗ nương. Phần hình nâng đỡ, che giữ hoặc làm nền; thường nằm phía sau chỗ ở.

2. MỞ

   Tạo khoảng thoáng. Cho mắt nhìn ra và hoạt động diễn ra; không nhất thiết phải trống vô tận.

3. DẪN

   Chỉ hướng vận động. Lối đi, dải thấp hoặc khe giữa hai khối có thể đưa mắt nhìn và sự di chuyển vào hoặc ra.

Với cùng một nơi, hãy hỏi ba lần: chỗ nương ở đâu, khoảng thoáng ở đâu, đường nét dẫn về đâu? Đây là bước đọc chức năng, chưa vội chấm tốt xấu.

Câu hỏi đầu tiên không phải là “con số nào?”, mà là: trước mắt đang có hình gì?

1. 01

   Có gì, ở đâu? Gọi đúng vật và vị trí đang thấy.

2. 02

   Hình ra sao? Cao hay thấp, kín hay mở, gần hay xa.

3. 03

   Quan hệ thế nào? Lớn hay nhỏ, liền hay hở.

Chưa vội chấm tốt xấu, chưa vội gắn ý nghĩa. Nhìn rõ rồi mới luận.